فصل نخست در مباحث شناخت شناسى و ارزيابى عقل و نظر . فصل دوم در اثبات وجود خداوند و توحيد و رد تشبيه . فصل سوم دربارهء صفات بارى . فصل چهارم دربارهء نبوت و اثبات آن و كيفيت وحى . فصل پنجم در آفرينش و ابتداى خلق . فصل ششم در ياد از لوح و قلم و عرش و كرسى و . . . فصل هفتم در خلقت آسمان و زمين . فصل هشتم در ظهور آدم و فرزندانش . فصل نهم در ياد از فتنه‌ها و رخدادها تا قيام قيامت . فصل دهم در تاريخ انبياء . فصل يازدهم دربارهء شاهان عجم . فصل دوازدهم در تاريخ اديان . فصل سيزدهم در جغرافياى زمين . فصل چهاردهم در انساب عرب . فصل پانزدهم در از تولد پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم تا بعثت . و . . . تا فصل بيست و دوم در ياد از خلفاى عباسى . « 1 » بنابر اين ما با كتابى تاريخى سرو كار داريم كه از دو جهت بر ساير نوشته‌ها ممتاز است . نخست داشتن مبحثى اعتقادى در ابتداى كار و ديگر نگاهى به آينده جهان از ديد روايات ملاحم و فتن . اين شيوه در كتابهاى مشابه آن روزگار وجود ندارد ، گرچه بعدها ابن كثير ضميمه‌اى در اين باب بر كتاب البداية و النهاية خود تأليف مىكند . در كتاب كمتر از اسناد ياد شده است . در مواردى ، در بحثهاى عقلى ، از برخى از آثار معتزله استفاده شده است . به عنوان مثال بحث مفصلى از كتاب اوائل الادلة ابوالقاسم كعبى بلخى آورده است . در مباحث فلسفى از بسيارى از آثار منسوب به دانشمندان يونانى نقل كرده است . از آثار ديگرى كه ياد شده مىتوان به النقض على الباطنية ابن رزام و رسالة فى وصف مذاهب الصابئين احمد بن طيب سرخسى اشاره كرد . « 2 » در يك مورد آمده است : حدثنى احمد بن محمد بن الججاج المعروف بالسجزى بالشيرجان سنة 325 . « 3 » اين همان سيرجان است . در اين كتاب ، از ميان مورخان ، نام واقدى بيش از هركس ديگر آمده است . در موردى دربارهء پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم آمده : فلما بلغ عشرين سنة ، هاجت حرب الفجار فى رواية ابن اسحاق و الواقدى و روى ابوعبيدة . . . « 4 »

--> ( 1 ) . البدء و التاريخ ، ج 1 ، صص 5 - 17 . آقاى شفيعى ( آفرينش و تاريخ ، « تهران ، آگه » ج 1 ، صص 55 - 97 ) بحث مفصلى دربارهء ساختار كتاب و نوع موضوعات آن آورده‌اند كه خواندنى است . ( 2 ) . آفرينش و تاريخ ، ج 1 ، صص 69 - 70 ( 3 ) . البدء و التاريخ ، ج 2 ، ص 181 . شيرجان همان سيرجان كرمان است و تأييدى بر اين كه كتاب در ديارسجستان تأليف شده است . ( 4 ) . البدء و التاريخ ، ج 4 ، ص 135 . نام واقدى در مجلد دوم ( ص 154 ) و مجلد سوم ( ص 53 ) و مجلد چهارم ( صص 135 ، 137 ، 139 ، 145 ، 146 ، 155 ، 159 ، 161 - 163 ، 166 ، 171 ، 175 ، 182 ، 183 ) و مجلد پنجم ( صص 16 ، 33 ، 58 ، 59 ، 61 ، 67 ، 72 ، 73 ، 80 - 84 ، 86 ، 87 ، 91 - 93 ، 97 ، 98 ، 100 ، 110 ، 113 ، 114 ، 116 ، 160 ، 191 ) و مجلد ششم ( ص 58 ) آمده است . عمدهء اين موارد دربارهء پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم و اصحاب است كه يا از مغازى و يا از كتاب طبقات واقدى گرفته شده است .